DÖNEM SONU İŞLEMLERİ  

Bir işletmenin bilançosunda yer alan kıymetler ile gerçek değerleri arasında farklılıklar olabilmektedr. Bu nedenle, hesap dönemi sonlarında mevcutlar gözden geçirilerek gerçek veya gerçeğe yakın değerleriyle mali tablolarda yer alması için dönem sonu işlemlerinin yapılması gereklidir.

Vergi Usul Kanununda envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin bir şekilde ve ayrıntılı olarak tespit edilmesidir denmektedir ki işletmeler bunları dönem sonu işlemleri olarak yapmaktadırlar.

Dönem sonu işlemleri;

- Sayım,

- Değerleme,

- Dönem sonu envanter kayıtları,

olmak üzere üç grupta ele alınabilir.

Sayım, işletmenin stoklarının, demirbaşlarının mamül, yarı mamüllerinin fiili durumlarının, alacaklarının borçlarının gözden geçirilerek gerçek durumlarının tespit edilmesi işlemidir, diyebiliriz.

Değerleme, Vergi Usul Kanunu 258’inci maddesinde; vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespitidir, şeklinde tarif edilmiştir.

Vergi Usul Kanunu 260’ıncı maddesinde; değerlemede, iktisadi kıymetlerden her biri tek başına nazara alınır. Teamülen aynı cinsten sayılan malları ve düşük kıymetli müteferrik eşyayı toplu olarak değerlemenin uygun olacağı belirtilmiştir.

Dönem sonu envanter kayıtları ise, yukarıda bahsettiğimiz sayım ve değerleme sonuçlarının gerçek veya gerçeğe yakın haliyle kayıtlara aktarılmasıdır.

Vergi Usul Kanunu 261’inci maddesinde ise değerleme ölçüleri;

3 Maliyet bedeli,

3 Borsa rayici,

3 Tasarruf değeri,

3 Mukayyet değer,

3 Vergi değeri,

3 İtibari değer,

3 Rayiç bedel,

3 Emsal bedeli ve ücreti,

olarak sıralanmıştır.

Maliyet Bedeli:

Vergi Usul Kanunu 262’nci maddesinde; maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunların müteferri bilumum giderlerinin toplamı olarak ifade edilmiştir.

Yani satın alınan bir malın maliyeti; satın alınma bedeline ilaveten işyerine gelinceye kadar yapılan nakliye, hammaliye, kargo, varsa sigorta giderleri, satın alma ile ilgili komisyon giderleri ile sair giderlerin toplamıdır.

Ayrıca; sonradan ödenen vade farkı, kur farkı kredi ile alınmışsa iktisap tarihinden itibaren yıl sonuna kadar ödenen kredi faizleri de malın maliyetine eklenmelidir.

Borsa Rayici:

Vergi Usul Kanununun 263’üncü maddesinde; borsa rayici, gerek menkul kıymetler ve kambiyo borsasına, gerekse ticaret borsalarına kayıtlı olan iktisadi kıymetlerin değerlemeden evvelki son işlem gününde borsadaki işlemlerin ortalama değeridir, şeklinde ifade edilmiştir.

Değerleme gününden önceki dönemlerde normal dalgalanmalar dışında fiyatlarda bariz kararsızlıklar görülmüşse bu durumda son işlem günündeki değer üzerinden değil geçmiş 30 gün içerisindeki ortalama değerini bularak bu değeri üzerinden işleme almak daha uygun olacaktır.

Tasarruf Değeri:

Vergi Usul Kanunu 264’üncü maddesinde; tasarruf değeri, bir iktisadi kıymetin değerleme gününde sahibi için arzettiği gerçek değerdir, şeklinde açıklanmıştır.

Başka bir ifadeyle, iktisadi kıymetin değerleme gününde elden çıkarılması halinde elde edilecek değeridir, şeklinde ifade edebiliriz.

Mukayyet Değer:

Vergi Usul Kanunu 265’inci maddesinde; mukayyet değer, bir iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap değeridir, şeklinde açıklanmıştır.

Vergi Değeri:

Vergi Usul Kanunu 268’inci maddesinde; vergi değeri, bina ve arazinin Emlak Vergisi Kanununun 29'uncu maddesine göre tespit edilen değer olarak tanımlanmıştır.

İtibari Değer:

Vergi Usul Kanunu 266’ncı maddesinde; itibari değer, her nev'i senetlerle esham ve tahvillerin üzerinde yazılı olan değerlerdir, şeklinde açıklanmıştır.

Rayiç Bedel:

Vergi Usul Kanunu mükerrer 266’ncı maddesinde; rayiç bedel, bir iktisadi kıymetin değerleme günündeki normal alım satım değeridir, şeklinde tanımlanmıştır.

Emsal Bedeli ve Emsal Ücreti:

Vergi Usul Kanunu 267’nci maddesinde; emsal bedeli, gerçek bedeli belli olmayan veya bilinmeyen veyahut doğru olarak tesbit edilemeyen bir malın, değerleme gününde satılması halinde emsaline nazaran haiz olacağı değerdir, şeklinde tanımlanmıştır.

Emsal bedel;

- Ortalama fiyat esası,

-Maliyet bedeli esası,

- Takdir esası,

olmak üzere üç esasa göre belirlenebilir.

Yukarıdaki açıklamalardan sonra dönem sonunda hesaplarımızın mali tablolara aktarılırken gerçek veya gerçeğe yakın değeriyle aktarılması için dönem sonu envanter ve değerlendirmelerinin yapılarak geçici mizanımızdaki değerlerle karşılaştırılmalı ve doğru hali kayıtlara geçirilmelidir.

Kasa Hesabı:

Kasa mevcutları itibari (üzerindeki yazılı) değerleriyle değerlenir, (VUK. md. 284) Kasada bulunan paralar sayılarak mevcut durumla muhasebe kayıtlarındaki kasa mevcudu karşılaştırılarak kasanın fiili durumu tespit edilir.

Sayım tutarı ile kayıtlı tutar birbirine denkse yapacak bir işlem bulunmamaktadır. Bazı durumlarda bu sayım sonucunda kasa bazen noksan çıkmakta bazende fazlalık söz konusu olmaktadır. Bu durumda kayıtlarımızı mevcut duruma göre düzeltmemiz gerekecektir.

Kasa sayımında paranın noksan çıkması halinde, bu noksanlığın neden kaynaklandığı bilinmiyorsa;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hs.

                          100- Kasa Hs.

Kasa noksanı  

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kayıtlarımızı düzeltmemiz gerekecektir. Sebebi bilinemeyen bu noksanlık kasa sorumlusu varsa personelden tahsili yoluna gidilecektir. Kasa sorumlusu yoksa ve noksanın nedenide bilinmiyorsa kanunen kabul edilmeyen gider olarak kaydedilip kasa denkliği sağlanmalıdır.

Kasa sayımında kasa fazlası çıkması halinde fazlalığın nedeni biliniyorsa kasa hesabının borcuna ilgili hesabın alacağına yazılarak kasa denkliği sağlanmalıdır.

Kasa fazlasının nedeni bilinmiyor ise;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

100- Kasa Hs.                                                                                    XXX

                      397- Sayım ve Tes. Noks. Hs.                                                                  XXX

Kasa fazlasının kaydı

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Kasa fazlalığının nereden kaynaklandığı bulununcaya kadar bu hesapta takip edilir, nedeni bulunamayan fazlalık gelir olarak kaydedilerek kapatılması gerekecektir.

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

397- Sayım ve Tes. Noks. Hs.                                                        XXX

                      679- Diğer Ol. Dış. Gel. ve Karl. Hs.                        XXX

Kasa fazlası

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Yıl sonunda 679 Hesap, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına aktarılarak kapatılacaktır.

Vergi Usul Kanunu 280’inci maddesinde, yabancı paraların borsa rayici ile değerleneceği, yabancı paranın borsada rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tespit olunacak kur üzerinden değerleme yapılır.

Kasadaki yabancı paralar değerleme günü itibariyle Maliye Bakanlığınca kur ilan edilmediği durumlarda T.C. Merkez Bankasınca ilan edilen kurların esas alınması gerekecektir. Bu şekilde yapılacak değerlemelerde efektif cinsinden yabancı paralar için efektif alış kurunun (bulunmaması halinde döviz alış kurunun) döviz cinsinden yabancı paralar içinse döviz alış kurunun uygulanması gerekecektir. Konu ile ilgili Vergi Usul Kanunu 130 ile 283 sıra no.lu Tebliğleri ile 213 seri no.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde gerekli açıklamalar yapılmıştır.

Yabancı paranın değerlemesi sonucunda oluşan olumlu farklar 646- Kambiyo Karları Hesabına atılacak, 100- Kasa Hesabına borç yazılarak kayıtlara alınacaktır. Olumsuz fark çıkması halinde ise 656- Kambiyo Zararları Hesabına borç, 100- Kasa Hesabına ise alacak yazılacaktır.

Alınan Çekler:

İşletme kayıtlarında görülen çeklerle mevcut durum sayılarak fiili durum tespit edilmelidir. Sayım sonucu ile kayıtlar arasında fark bulunursa nedeni araştırılarak kasa sayımında olduğu gibi kayıtlara alınması gerekecektir.

Eldeki çeklerin vadesine göre kısa vadeli veya uzun vadeli çekler hesabına aktarılmalıdır. Kasamızda karşılıksız çeklerin olması halinde 128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına aktarılarak burada takip edilmesi uygun olacaktır.

Bankalar:Ê

Değerleme gününde bankalardan hesap ekstreleri alınarak kayıtlarımızla karşılaştırılmalıdır. Kayıtlarımızla, hesap ekstreleri arasında fark bulunması halinde kayıtlarımızın ekstrelere göre düzeltilmesi yapılarak banka hesapları ile kayıtlarımızın birbirini tutması sağlanmalıdır.

Değerleme gününde hesaplarımıza faiz tahakkuk ettirilmesi halinde aşağıdaki gibi kayıtlara alınmalıdır.

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

102- Bankalar Hs.                                                                               XX

193- Peşin Öd. Vergi ve Fon. Hs.                                                     XX

                      642- Faiz Gelirleri Hs.                                                                                XXX

Bankalardan faiz geliri

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Bankalarda yabancı para cinsinden hesaplarımızın olması halinde bunlarında değerlemesi sonucunda bulunacak olumlu yada olumsuz kur farkları 646- Kambiyo Karları Hesabı veya 656- Kambiyo Zararları Hesabına aktarılması gerekecektir.

Verilen Çekler:

İşletmenin üçüncü kişilere bankalardaki mevcutlarından ödenmek üzere çekle ya da ödeme emri ile yapılan ödemeler 103- Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabında izlenir.

Dönem sonlarında bu hesapta bulunan ileri tarihli çek ve ödeme emirleri 321- Borç Senetleri Hesabının alt hesaplarına alınarak bilançoda yerini almalıdır.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Genel Kurulunun 07.04.2000 tarih ve E: 1999/448, K: 2000/145 sayılı Kararı ile vadeli çeklere reeskont uygulanmayacağı hakkında karar vermiştir.

ÊDeğersiz Alacaklar:

Vergi Usul Kanunu 322’nci maddesinde, kazai bir hükme veya kanaat verici bir vesikaya göre tahsiline artık imkan bulunmayan alacakların değersiz alacak olduğu belirtilmiştir.

Değersiz alacaklar bu mahiyete girdikleri tarihte tasarruf değerini kaybederler ve mukayyet kıymetleriyle zarara geçirilerek yok edilirler denmektedir.

Değerleme gününde değersiz hale geldiği tespit edilen alacaklar kayıtlı değerleriyle zarara atılarak kayıtlardan çıkarılması gereklidir.

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

689- Diğ. Ol. Dışı Gid. ve Zar.                                                         XXX

                      120- Alıcılar Hs.                                                                                           XXX

Değersiz alacağın kayda alınması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kaydederek kayıtlarımızdan çıkarmamız gerekecektir.

ÊŞüpheli Alacaklar:

Vergi Usul Kanunu 323’üncü maddesinde, dava veya icra safhasında bulunan, yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacakların şüpheli alacak sayılacağı belirtilmiştir.

Değerleme gününde yukarıdaki madde kapsamında şüpheli duruma düşen alacaklarımız varsa bunlara karşılık ayrılabilecektir.

Alacağın şüpheli hale geldiği dönem sonunda karşılık ayrılması gerekir.

Şüpheli duruma gelen alacak ilgili hesabından çekilerek 128- Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabının borcuna ilgili hesabında alacağına atılır.

Şüpheli duruma düşen alacak;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

128- Şüpheli Tic. Alac. Hs.                                                              XXX

                      120- Alıcılar Hs.                                                                                           XXX

                              veya

                      121- Alacak Senetleri                                                                                XXX

Şüpheli duruma gelen alacak

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

654- Karşılık Gid. Hs.                                                                       XXX

                      129- Şüpheli Alac. Karş. Hs.                                                                    XXX

Şüpheli alacağa karşılık ayrılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Ayrılan karşılık dönem sonunda 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına aktarılacaktır.

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

690- Dönem Net Karı ve Zar. Hs.                                                  XXX

                      654- Karşılık Giderleri Hs.                                                                        XXX

Karşılığın sonuç hesabına aktarılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Karşılık ayrılarak gider kaydedilen alacağın izleyen dönemde tahsil edilmesi halinde;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

100- Kasa Hs.                                                                                    XXX

                      644- Konusu Kalmayan Karş. Hs.                                                          XXX

Şüpheli alacağın tahsili

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

129- Şüpheli Tic. Alc. Karş. Hs.                                                     XXX

                      128- Şüpheli Tic. Alc. Hs.                                                                          XXX

Tahsil sonucu karşılık hesabının kapatılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kayda alınmalıdır. Dönem sonunda 644- Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı, 690- Dönem Karı veya Zararı Hesabına atılarak kapatılacaktır.

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

644- Konusu Kalmayan Karş. Hs.                                                XXX

                      690- Dönem Karı ve Zar. Hs.                                                                   XXX

Konusu kalmayan karşılık hesabının sonuç hesabına aktarılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Stoklar:

Stoklar, işletmenin doğrudan doğruya satmak, üretimde kullanmak ya da tüketmek amacı ile edindiği ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul ticari mal, yarı ürün, artık ve hurda gibi bir yıldan az bir sürede kullanılacak olan veya bir yıl içerisinde nakte çevrileceği düşünülen varlıklardan meydana gelir.

Değerleme döneminde işletmeler fiili stok sayımı yaparak elde ettikleri sonucu kayıtlardaki stoklarla karşılaştırarak kayıtlarla fiili durumun doğruluğunu teyit ederler.

Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına, çıkan fazlalıklar ise 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına kayıt yapılarak stoklarla kayıtlar birbirine denk hale getirilir.

Sayım sırasında bazı malların bozulup kırıldığının, kullanılamaz hale geldiğinin veya bozulup çürüdüğünün, kullanım tarihinin geçtiğinin, çatladığının, kırıldığının, paslandığının tespiti halinde Ticaret ve Sanayi Odaları tarafından belirlenen fire oranlarına göre tespit edilecek fireler, 689- Diğer Olağan Dışı Gider Zararlar Hesabına atılarak giderleştirilecektir.

Vergi Usul Kanununa göre yukarıda belirtilen ve değeri düşen malların emsal bedeliyle değerlemesi için takdir komisyonlarınca değer tespitinin yapılması gerekecektir.

Takdir Komisyonunca değer tespiti yaptırılmamış olan malların gider olarak atılması mümkün olmayıp kanunen gider olarak dikkate alınması gerekecektir.

Stoklarımızın fiili sayımında noksan çıkması halinde;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

197- Sayım ve Tes. Noks. Hs. (-)                                                   XXX

                     150-151-152-153- Hesaplardan Biri                       XXX

Stok sayımında noksan çıkan mal

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Noksan çıkan stok nedeninin bulunmaması halinde;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

659- Diğ. Olğ. Dışı Gid. ve zar. Hs. (-)                                           XXX

                          197- Sayım ve Tes. Noks. Hs. (-)                         XXX

Noksan çıkan stoğun gidere atılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Değerleme gününde yapılan stok sayımında stoğun fazla çıkması halinde ise;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

150-151-152-153- Hesaplardan Biri                                            XXX

                          397- Sayım ve Tes. Fazl. Hs.                                                                XXX

Fazla çıkan stok

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Fazlalığın sebebini bulamamışsak;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

397- Sayım ve Tes. Fazl. Hs.                                                          XXX

                          679- Diğ. Olğ. Dış. Gel ve Karl. Hs.                                                     XXX

Sebebi bulunamayan stoğun gelire atılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Stokların ekonomik değerlerinde önemli azalışların meydana gelmesi veya başka nedenlerle stokların piyasa fiyatlarındaki düşmeler nedeniyle meydana gelen kayıpları karşılamak için karşılık ayrılabilir.

Stokta meydana gelen değer kaybı halinde;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

654- Karşılık Giderleri Hs.                                                              XXX

                          158- Stok Değer Düş. Karş. Hs. (-)                                                     XXX

Değeri düşen stoklar

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Değeri düşen mallarında gider yazılabilmesi için takdir komisyonu kararı veya mahkeme kararı olmadan gider yazılmaması, kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerekecektir.

Takdir komisyonu kararı veya mahkeme kararı ile değer tespiti yapılmışsa 654- Karşılık Giderleri Hesabına aktarılan tutar yıl sonunda 690- Dönem Net Karı veya Zararı Hesabına aktarılarak;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

690- Dönem Kar. ve Zararı Hs.                                                     XXX

                          654- Karşılık Giderleri Hs.                                                                    XXX

Karşılık giderlerinin sonuç hesabına aktarılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kayda alınacaktır.

İzleyen yılda karşılık ayrılmış olan değeri düşen stoğun kullanılması halinde ise;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

158- Stok Değr Düş. Karş. Hs. (-)                                                 XXX

                          644- Konusu Kalm. Karş. Hs.                                                              XXX

Kullanılan değeri düşen mal

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Dönem sonunda ise;

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

644- Konusu Kalm. Karş. Hs.                                                        XXX

                      690- Dönem Kar. ve Zararı Hs.                                                               XXX

Konusu kalmayan karşılığın sonuç hesabına aktarılması

––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kayıtlara alınması gerekecektir.

MADDİ DURAN VARLIKLAR

√ İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan ve tahmini kullanma süresi bir yıldan fazla olan varlıkları maddi duran varlıklar olarak tanımlayabiliriz.

Tek Düzen Hesap Planına göre maddi duran varlıklar grubunda yer alan hesaplar aşağıdaki gibidir.

√ Arazi ve Arsalar,

√ Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri,

√ Binalar,

√ Tesis, Makina ve Cihazlar,

√ Taşıtlar,

√ Demirbaşlar,

√ Diğer Maddi Duran Varlıklar,

√ Birikmiş Amortismanlar,

√ Yapılmakta Olan Yatırımlar,

√ Verilen Avanslar.

Yazımızın yukarıdaki bölümlerinde de anlatmaya çalıştığımız gibi dönem sonunda maddi duran varlıkların bir kısmınında envanterinin yapılarak kayıtlarımızla karşılaştırılması gereklidir.

Maddi duran varlıkların sabit olanlarının yani bir yerden başka bir yere nakledilmesi mümkün olmayan bina, arsa ve araziler, yeraltı ve yerüstü düzenleri gibi maddi duran varlıkların yer değiştirmesi mümkün olmadığı için fiili envanter yapmaya gerek yoktur.

Tesis, makina ve cihazlar, taşıtlar, demirbaşlar ile diğer maddi duran varlıkların fiili envanterlerinin yapılarak kayıtlarımızdaki mevcutlarıyla karşılaştırılması gerekmektedir. Bu varlıklardan bir kısmının yapılan fiili sayımda noksan çıkması halinde çıkan noksanlıklar geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç, ilgili hesaba alacak kaydedilmek suretiyle fiili sayımla kayıtlarımızdaki mevcut durumun düzeltilmesi sağlanmış olur.

Noksanlığın nedeninin anlaşılması ve vergi mevzuatına uygun olarak gider veya zarar yazılması halinde ilgili gider hesabının borcuna 197- Hesabın alacağına yazılarak kapatılması gerekecektir.

Örneğin; demirbaş sayımında idari bölümde kullanılan 2.000 TL.’lık demirbaşın noksan olduğu tespit edilmiştir. Daha sonra bu demirbaş eşyanın kırıldığı ve bozulduğu için depoya kaldırıldığı tespit edilmiştir. Bu demirbaşların listesi hazırlanarak Vergi Dairesi Takdir Komisyonuna müracaat edilerek tespit yaptırılmış ve giderleştirilmesi doğrultusunda karar alınmıştır. Bu doğrultuda kayıtlarımız;

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

197- Sayım ve Tesellüm Noks. Hs.                                            2.000

                 255-    Demirbaşlar Hs.                                                                                2.000

                             01- .......

                             02- .......

                             03- .......

                             04- .......

Envanterde noksan çıkan demirbaş

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

770- Genel Yön. Gid. Hs.                                                               2.000

                 197- Sayım ve Tesellüm Noks. Hs.                                                          2.000

Eksik çıkan demirbaşın gider kaydı

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde olacaktır.

Bu arada yapılan sayımlarda eksik çıkan demirbaşlar tutarının, Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabı vasıtasıyla Genel Yönetim Giderlerine atılması aşamasında, bahsi geçen demirbaşlara isabet eden ve Birikmiş Amortismanlar hesabında yeralan tutar kadarı bu hesaptan çekilerek Olağandışı Gelir ve Karlar hesabına atılarak düzeltme kaydı da yapılmalıdır.

Vergi mevzuatına göre gider veya zarar olarak kayıt altına alamadığımız noksanlığın söz konusu olması halinde ise kanunen kabul edilmeyen giderlere atarak kayıtlarımızı düzeltmemiz uygun olacaktır.

Vergi Usul Kanununda iktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkullerin maliyet bedeli ile değerleneceği ve gayrimenkullerde maliyet bedeline satın alma bedelinden başka aşağıda yazılı giderlerinde ekleneceği belirtilmiştir. (VUK. md. 259-270)

- Makina ve tesisatta gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri,

- Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsanın tesviyesinden mütevellit giderler,

- Ayrıca, noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile emlak alım ve özel tüketim vergilerini maliyete eklemek veya giderlere atma konusunda mükelleflere tercih hakkı verilmiştir.

İnşa edilen binalarda ve gemilerde, imal edilen makina ve tesisatla, bunların inşa ve imal giderleri satın alma bedeli olarak dikkate alınacaktır. (VUK. md. 271)

Gayrimenkullerin veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının, normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler maliyet bedeline eklenmelidir.

Örneğin; Bir geminin iktisap tarihindeki süratini fazlalaştırmak, yolcu ve yük kapasitesini artırmak için yapılan değişiklikler suretiye iktisadi kıymetini devamlı olarak artıran giderlerin maliyete eklenmesi gerekecektir.

Kiralanmış gayrimenkullerle ilgili olarak yapılan yukarıda belirttiğimiz giderler özel maliyet bedeli olarak ayrıca dikkate alınacaktır. (VUK. md. 272)

Alet, edavat, mefruşat ve demirbaş eşya maliyet bedeli ile değerlenir. Bunların maliyet bedeline, satın alma bedelinin dışında varsa ödenen komisyonlar, nakliye hammaliye vs. gibi giderlerinde ilave edilmesi gerekecektir.

İşyerinde imal edilen alet edavat, mefruşat ve demirbaşların imali için yapılan giderler satın alma bedeli olarak dikkate alınacaktır.

İşletmede yıl sonu itibariyle stoklarımızda bulunan mevcut mallar maliyet bedeli ile değerlenir. Malın maliyet bedeline nazaran değerleme günündeki satış bedelleri % 10 ve daha fazla düşüklük göstermesi halinde maliyet bedeli yerine VUK. 267’nci maddesine göre emsal bedelini dikkate alarak değerleme yapılabilecektir.

Yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak vs. gibi nedenlerden dolayı kıymetlerinde önemli bir azalma söz konusu olan mallar ile hurda ve döküntüler emsal bedeli ile değerlendirilmelidir.

Dönem sonlarında maddi duran varlıklarımızla ilgili olarak aşağıdaki işlem ve kayıtların yapılması uygun olacaktır.

Maddi duran varlıklarımızdan, bina, tesis, makina ve cihazlar, yer altı ve yer üstü düzenleri demirbaşlar ve diğer maddi duran varlıklar ile ilgili olarak Vergi Usul Kanunu 333, 339, 365 ve 389 sıra no.lu Tebliğlerinde belirtilen faydalı ömür ve oranları üzerinden amortisman ayırarak giderlerimize yansıtmamız uygun olacaktır.

Örneğin; Firmanın aktifine kayıtlı yönetimde kullanılan 50.000 Lira değerindeki demirbaşına dönem sonunda amortisman ayrılmıştır. Demirbaşın faydalı ömrü beş yıl amortisman oranı ise % 20 olarak tespit edilmiştir. Bu İşlemin muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

770- Genel Yön. Gid. Hs.                                                             10.000

                 257- Birikmiş Amortismanlar Hs.                                                          10.000

Demirbaşa amortisman ayrılması

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesinin dışında olan, işletmelere ait binek otomobilleri aktife girdiği hesap dönemi için ay kesri tam ay sayılmak üzere kalan ay süresi kadar kıst amortisman ayrılır. Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir. Muhasebe kaydı bina ve demirbaşlarda olduğu gibi 770- Genel Yönetim Giderleri Hesabının borcuna, 257- Birikmiş Amortismanlar Hesabının alacağına kaydedilerek giderleştirilmelidir.

Arsa ve arazilerin maliyet değeri ile dikkate alınacağını yukarıda belirtmiştik. Boş olan arsa ve araziler için amortisman hesaplanmayacaktır.

Dönem sonu işlemlerinden olan amortisman uygulamasına da kısaca değinmekte yarar görmekteyiz.

VUK.’nun 313’üncü maddesinde amortisman; işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle, gayrimenkul gibi değerlenen alet, edavat, mefruşat demirbaş ve sinema filmlerinin Vergi Usul Kanununun 269’uncu maddesinde belirtilen esaslara göre tespit edilen değerinin, bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi olarak tanımlanmıştır.

Yazımızın yukarıdaki bölümlerinde belirttiğimiz gibi bu konuda 333, 339, 365 ve 389 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri yayınlanmış ve bu Tebliğlerde belirtilen faydalı ömür ve oran üzerinden ATİK’lerimizi amortismana tabi tutmamız gerekecektir.

01.01.2004 tarihinden önce aktifimize giren ATİK’ler için 5024 sayılı Kanundan önce yürürlükte bulunan hükümlere göre amortisman ayrılmaya devam edilecektir. Bu kıymetlerin amortisman ayrılmasına esas bedeli 31.12.2003 tarihi itibariyle yapılmış olan enflasyon düzeltilmesinden sonraki değeri dikkate alınacaktır. 31.12.2003 tarihinden sonra ATİK’lerin elden çıkarılması halinde bunların maliyet bedeli olarak düzeltilmiş değerleri esas alınacaktır.

Amortisman ayırma yöntemleri Vergi Usul Kanununda;

3 Arazide amortisman,

3 Normal amortisman,

3 Azalan bakiyeler usulüyle amortisman,

3 Madenlerde amortisman,

3 Fevkalade amortisman,

şeklinde sıralanmış olup işletmeler mevcutlarındaki amortismana tabi iktisadi kıymetlerini bu amortisman yöntemlerinden birini seçerek ilgili tebliğlerde belirtilen faydalı ömür ve oran üzerinden amortisman ayırabileceklerdir.

- Azalan bakiyeler usulüne göre uygulanacak amortisman oranı % 50’yi geçmemek üzere normal amortisman oranının iki katından fazla olamaz.

- Bir ATİK için normal amortisman yöntemine göre amortisman ayrılmaya başlanmışsa bir daha bu usulden dönülmesi mümkün değildir.

- Azalan bakiyeler yöntemine göre amortisman ayrılmaya başlandıktan sonra normal amortisman usulüne geçilebilinir. Ancak mükellefler bu durumu beyannamelerinde veya eski bilançolarında belirtmek zorundadırlar.

-Her yılın amortismanı ancak o yıla ait değerlemede dikkate alınabilir.

- Amortismanın herhangi bir yıl yapılmamasından veya ilk uygulanan nispetten düşük oranda uygulanmasından dolayı amortisman süresi uzatılamaz.

Aktifimizde yer alan Maddi Olmayan Duran Varlıklarında dönem sonları itibariyle değerlemelerinin yapılması gerekecektir.

Maddi Olmayan Duran Varlıklar;

3 Haklar,

3 Şerefiyeler,

3 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri,

3 Araştırma ve Geliştirme Giderleri,

3 Özel Maliyetler,

3 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar

olarak Tek Düzen Hesap Planında yer almaktadır.

Bu maddi olmayan varlıklar akitifimizdeki kayıtlı değerleriyle dikkate alınır ve Vergi Usul Kanununda belirtilen oranlarda amortisman ayırmak suretiyle itfa edilirler.

Maddi Olmayan Duran Varlıklar içinde yer alan Özel Maliyetler kira müddetince amortisman ayrılmak suretiyle itfa edilirler.

Vergi Usul Kanununun 327’nci maddesinde yeralan hükme göre özel maliyet bedellerinin itfa süresi, kira müddetine bağlanmasına rağmen, 1 seri no.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğinin 264 hesabın işleyişi bölümünde, kontratta kira süresinin belli olmaması veya beş yıldan fazla olması halinde, eşit miktarlarda olmak üzere beş yılda itfa edilir hükmüne yer verilmiştir.

Dönem sonunda maddi olmayan duran varlıklara amortisman ayrılması halinde ilgili gider hesabının borcuna, 268- Birikmiş Amortismanlar Hesabının alacağına yazılmak suretiyle kayıtlara alınacaktır.

GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

Bilanço aktifinde “Duran Varlıklar” bölümünde yer alan ve işletmenin içinde bulunduğu dönemde ortaya çıkan ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile içinde bulunulan döneme ait olmakla birlikte sonraki yıllarda tahsil edilecek gelirlerde dönem sonlarında ilgili hesaplara atılarak muhasebenin dönemsellik ilkesi gereği bu gelir ve giderlerin ilgili oldukları dönem hesaplarına alınması gerekecektir.

GELECEK YILLARA AİT GİDERLER

Bir işletmenin içinde bulunduğu yılda gelecek yıllara ait peşin olarak ödediği giderler olmaktadır. Örneğin, sigorta şirketlerine yaptırılan özel sigortalara (yangın, deprem, su baskını, hırsızlık ve benzeri gibi) ödenen bedeller, birkaç yıllık kiranın peşin ödenmesi, yıl sonlarında alınan ve sonraki dönemde de kullanılacak olan kırtasiye gibi tüketim malzemelerine ödenmiş olan bedeller dönem sonlarında ilgili hesaba çekilerek kayıtlarımız yapılmalıdır.

Örneğin; İşyerimiz 01.01.2010 tarihinden geçerli olmak üzere 3 yıllığına sigorta ettirilmiş ve toplam 15.000 TL. sigorta bedeli Banka hesaplarımızdan peşin olarak ödenmiştir. Bu işlemle ilgili muhasebe kayıtları;

––––––––––––––––––––––– 01.01.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

770- Genel Yön. Gid. Hs.                                                               5.000

280- Gel. Yıllara Ait Gid. Hs.                                                       10.000

                 102- Bankalar Hs.                                                                                      15.000

Peşin ödenen sigorta poliçesi

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde olmalıdır.

Dönem sonunda yani 31.12.2010 tarihinde 280 Hesaba atmış olduğumuz giderler yıl sonları itibariyle dönem ve kayıt süresi bir yılın altına düşen kısmı bu hesaptan çıkartılarak aşağıdaki kayıt yapılmalıdır.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

180- Gel. Aylara Ait Gid. Hs.                                                        5.000

                 280- Gel. Yıllara Ait Gid. Hs.                                                                       5.000

Gel. yıllara ait giderin ilgili hesaba aktarımı

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

180- Hesaba aktarılan tutar ilgili yılda gider olarak ilgili hesaba aktarılarak sonuç hesaplarına intikal ettirilir.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

770- Genel Yön. Gid. Hs.                                                               5.000

                 180- Gel. Aylara Ait Gid. Hs.                                                                      5.000

Gel. aylara ait giderin ilgili hesaba aktarımı

–––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

Bu kayıtlar devam eden dönemlerde de 280 Hesap sıfırlanıncaya kadar devam edecektir.

Yıl sonlarında alınıpta sonraki yılda kullanacağımız kırtasiye vs. gibi tüketim malzemeleri içinde aynı şekilde kayıtların yapılması gerekecektir.

İlgili hesap dönemlerinde gelir ve giderlerin kayıtlara intikal ettirilmesinde Geçici Vergi dönemleri esas alınarak gerekli kayıtların yapılması uygun olur.

GELECEK YILLARA AİT GELİRLER

Gelecek yıllara ait gelir ve giderlerin kayıtlara intikali ile ilgili, Vergi Usul Kanunu 283 ve 287’nci maddelerde gerekli açıklamalara yer verilmiştir.

İşletmelerin gelecek hesap dönemleri ile ilgili peşin ödemiş olduğu giderlerle, gelecek hesap dönemlerine ait olarak peşin tahsil etmiş oldukları gelirler, Bilançoda 180, 280, 380 ve 480 no.lu hesaplarda takip edilir. İlgili dönemlerde ise, bu hesaplardan dönem gelirleri veya giderleri hesabına çekilerek kayıtlara intikal ettirilir.

Bu tür işlemler, daha çok bir yıldan uzun bir süre sonra tahsil edilmesi öngörülen faiz, kira ve abonelik sistemi ile çalışan firmaların sonraki yıllarda vereceği hizmetin karşılığı olan bedeller dönem sonlarında bu hesaba alınarak takip edilmelidir.

Dönem sonlarında özellikle dikkat etmemiz gereken çok önemli bir konuda ödenmeyen SSK. primlerinin gider hesaplarından çekilerek ilgili hesaplara aktarılmasıdır.

Kısaca bahsetmek gerekir ise yıl içerisinde tahakkuk edipte süresinde ödenmeyen sigorta primleri, Aralık ayı sonu itibariyle ödenip ödenmediği yönünde kontrol edilecek, ödenmemiş ise kayıtlarda gerekli düzeltme yapılarak, 368 hesaba atılacak, Nazım hesaplara hatırlatma kaydı yapılarak dönem sonunda matraha ilave edilecektir.

Burada özellik arzeden bir durumda şudur. Aralık ayına isabet eden ve Aralık ayının sonunda tahakkuk eden sigorta primlerinin normal vadesi bir sonraki yılın Ocak ayının sonu olması nedeniyle bu süre içerisinde ödenmiş olan sigorta primleri gider olarak dikkate alınacaktır.

Bilançonun pasifinde;

3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar;

    - Mali Borçlar,

    - Ticari Borçlar,

    - Diğer Borçlar,

    - Alınan Avanslar,

    - Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler,

    - Borç ve Gider Karşılıkları,

    - Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları,

    - Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar,

3 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar;

Yukarıdaki kısa vadeli borçlar grubu altında görülen borçların bir yıldandaha uzun vadeli olanlarının takip edildiği hesaplardır.

3 Özkaynaklar;

    - Ödenmiş Sermaye,

    - Sermaye Yedekleri,

    - Kar Yedekleri,

    - Geçmiş Yıllar Karları

    - Geçmiş Yıllar Zararları,

    - Dönem Net Karı (Zararı)

MALİ BORÇLAR

İşletmenin kredi kurumlarına olan kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçları ile sağlanan krediler ve vadesine bir yıldan daha az bir süre kalan uzun vadeli mali borçların ana para taksidi ve faizlerinin izlendiği hesap grubudur.

Dönem sonlarında bankalardan veya diğer sermaye piyasasından alınan borçlar gözden geçirilerek ilgili kurumlarla hesapların denkliği karşılaştırılır, arada fark varsa bunun nedeni araştırılarak gerekli düzeltme kayıtları yapılarak fiili durumla kayıtlarımız uyumlu hale getirilir. Nedeni tespit edilemeyen bir borç varsa bu borçlar geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları veya 397- Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabına atılarak kayıtların düzeltilmesi gerekecektir.

197 hesaba aktarılan noksanlıklar karşılık ayrılmak kaydıyla gider yazılır. Ancak; gider olarak yazılan bu miktarı Kanunen Kabul Edilmeyen Giderlere çekerek beyannamede matraha ilave etmek gerekecektir.

İşletmelerin bankalar veya diğer finans kurumlarından aldıkları kredilerden TL. cinsinden olanlar kayıtlı değerleriyle değerlenir. Döviz cinsinden olanlar, Maliye Bakanlığınca yıl sonlarında yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yeralan döviz kurları esas alınarak değerlemesi yapılacak ve kayıtlarımıza intikal ettirilecektir.

Dövize endeksli kredinin yıl sonunda belirlenen döviz alış kuru üzerinden yapılan değerlemesi sonucu çıkan olumsuz farklar kredi miktarının üstüne eklenerek kayıtlara alınırken karşılığında 780- Finansman Giderleri hesabına kaydederek gidere atmamız gerekecektir.

Örneğin: (A) firması 01.06.2010 tarihinde iki yıl vadeli, aylık ödemeli 48.000 $ kredi kullanmıştır. (Döviz kuru 1.250 TL.’dır) 31.12.2010 tarihinde Maliye Bakanlığının yayınladığı döviz kurlarını belirleyen Tebliğde ABD Dolar kurunun 1.400 TL. olduğu görülmüştür. (Kredi faizi dikkate alınmamıştır.)

––––––––––––––––––––––– 01.06.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

102- Bankalar Hs.                                                                        60.000

                 300- Banka Kredileri Hs.                                                                          17.500

                 400- Banka Kredileri Hs.                                                                          42.500

Alınan kredi (48.000 x 1.250 = 60.000)

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

30.06.2010 tarihinde kredinin ilk taksidi ödenmiş olup 30.06.2010 tarihindeki $ kurunun 1.275 TL. olduğu görülmüştür.

––––––––––––––––––––––– 30.06.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

300- Banka Kredileri Hs.                                                              2.500

780- Finansman Giderleri Hs.                                                           50

                 102- Bankalar Hs.                                                                                         2.550

Kredi 1’inci taksit ödemesi (2.000 $ x 1.275 = 2.550 TL.)

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

31.07.2010 ayı taksit ödemesi yapılacaktır. 31.07.2010 tarihinde döviz kurunda yaşanan ani düşüş nedeniyle $ kurunun 1.200 TL. olduğu görülmüştür.

––––––––––––––––––––––– 31.07.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

300- Banka Kredileri Hs.                                                              2.500

                 102- Bankalar Hs.                                                                                         2.400

                 649- Faaliyetle İlgili Diğer Olağan

                           Gelir ve Karlar Hs.                                                                                  100

Kredi 2’nci taksit ödemesi (2.000 $ x 1.200 = 2.400 TL.)

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

Bu kayıtlar taksit ödeme günündeki döviz kuru dikkate alınarak 31.12. 2010 tarihine kadar gelecektir. 31.12.2010 tarihi itibariyle 300- Banka Kredileri hesabı kapanmış olacaktır. 400- Banka Kredileri hesabında görülen değer dönem sonu itibariyle belirlenen döviz kuru üzerinden değerlenerek kayıtlara alınacaktır.

31.12.2010 tarihi itibariyle $ kurunun 1.500 TL. olduğu görülmüştür. buna göre kredi borcumuzu değerleyerek bilanço günündeki değerine getirilerek kayıtlara alınacaktır.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

700- Finansman Giderleri Hs.                                                     8.500

                 400- Banka Kredileri Hs.                                                                            8.500

Yıl sonu değerlemeden gelen fark

(34.000 $ x 1.500 TL.) - 42.500 TL.

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

TİCARİ BORÇLAR

İşletmenin ticari ilişkilerinden doğan ve en fazla bir yıl içinde ödenmesi gereken senetli senetsiz borçlar bu grupta yer alır.

SATICILAR

İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından doğan ve en geç yıl içinde ödenmesi gereken senetsiz borçlar 320- Satıcılar hesabında izlenir.

Dönem sonunda satıcılar hesabı tek tek incelenerek kayıtlarımızdaki değerleriyle satıcılardaki tutarı karşılaştırılarak mutabakat sağlanır. Yapılan mutabakat neticesinde nedeni bulunamayan fark çıkması halinde bu farklar geçici olarak 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları veya 397- Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları hesabına atılarak kayıtların düzeltilmesi gerekmektedir.

Satıcılara olan senetsiz borçların Vergi Usul Kanununun 285’inci maddesinde mukayyet değerleriyle değerleneceği belirtilmiştir. Mevduat veya kredi sözleşmelerine müstenit borçlar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınacaktır.

Satıcılara olan dövizli borçlarımız Vergi Usul Kanununun 280’inci maddesinde belirtildiği üzere yabancı paralar borsa rayici ile değerleneceği belirtilmiştir. Yabancı paranın borsada rayici yoksa değerlemeye uygulanacak kur, Maliye Bakanlığınca tespit olunan döviz alış kuru üzerinden değerlenerek bilanço günündeki değeri bulunarak kayıtlara almamız gerekecektir.

Yabancı para cinsinden borçlarımızla ilgili olarak aleyhimize çıkan kur farkları 780- Finansman Giderleri hesabına, lehimize çıkacak kur farkları ise 646- Kambiyo Karları hesabına aktarılarak kayıtlarımıza almamız gerekecektir.

BORÇ SENETLERİ

Borç senedi, firmaların ticari faaliyetleri ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından doğan borçlara karşılık düzenlenerek alacaklıya verilen kıymetli evraklardır. Almış olduğumuz mal ve hizmet karşılığı düzenlemiş olduğumuz senetler, 321-Borç Senetleri hesabına alacak kaydedilerek takip edilir.

Borç senetlerinin dönem sonu değerlemesinde kayıtlarımızdaki mevcutlar ile fiili durum karşılaştırılarak mutabakat sağlanır. Bu karşılaştırma sonucunda kayıtlarla fiili durum arasında fark olması halinde 197- Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabına veya 397- Sayım ve Tesellüm Fazlalıkları hesabına atılarak kayıtlarımızın düzeltilmesi gerekecektir. Farklılığın nedeni tespit edildiğinde düzeltme kayıtları yapılarak 197 ve 397 hesapların kapatılması gerekecektir.

Vergi Usul Kanununun 285’inci maddesi gereği senetli borçlarda mukayyet değerleri ile değerlenecektir.

Borç senetlerinin yabancı para üzerinden düzenlenmesi halinde, düzenlendiği tarihteki geçerli kurla değerlendirilerek TL. cinsinden hesaplara kaydedilir.

Yabancı para cinsinden düzenlenen borç senetleri ile ilgili olarak aleyhimize çıkan kur farkları 780- Finansman Giderleri hesabına, lehimize çıkan kur farkları ise 646- Kambiyo Karları hesabına kaydedilmelidir.

Firmalar bilanço tarihi itibariyle henüz vadesi gelmemiş olan senede bağlı borçlarını değerleme günündeki kıymetine getirebilmek için borç senetlerini reeskonta tabi tutabilirler. Ancak alacak senetlerini reeskonta tabi tutan işletmeler borç senetlerini de reeskonta tabi tutmak zorundadırlar.

Firmaların borç senetlerinin vadesi dikkate alınarak Merkez Bankasınca belirlenen reeskont ve avans işlemlerinde uygulanacak faiz oranlarına göre hesaplanan reeskont tutarları 322- Borç Senetleri Reeskont hesabının (-) borcuna, 647- Reeskont Faiz Gelirleri hesabının alacağına kaydedilir.

Takibeden yılda 322 hesaptaki tutar 657- Reeskont Faiz Giderleri hesabına kaydedilerek kapatılması gerekecektir. Görüldüğü gibi yapılan kayıt sistemi ile vergi mevzuatına uygun olarak bir dönem için gelir unsuru olarak dikkate alınan borç senetleri reeskontu, takibeden yılda bir gider unsuru olarak değerlendirilmiş olmaktadır.

Reeskont işlemleri ile ilgili kayıtlarımızda aşağıdaki gibi olmalıdır.

Örneğin: 31.12.2010 tarihi itibariyle hesaplanan borç senetleri reeskont tutarının 20.000 TL. olduğunu kabul edersek;

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

322- Borç Senetleri Reeskontu Hs. (-)                                   20.000

                 647- Reeskont Faiz Gelirleri Hs.                                                             20.000

Senetlere reeskont uygulanması.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

647- Reeskont Faiz Gelirleri Hs.                                              20.000

                 690- Dönem Karı veya Zararı Hs.                                                           20.000

Reeskontun kar zarar hesabına aktarımı.

––––––––––––––––––––––– 01.01.2011 ––––––––––––––––––––––––––––

657- Reeskont Faiz Giderleri Hs.                                             20.000

                 322- Borç Senetleri Reeskontu Hs. (-)                  20.000

Borç senedi reeskontunun gidere atılması.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2011 ––––––––––––––––––––––––––––

690- Dönem Karı veya Zararı Hs.                                            20.000

                 657- Reeskont Faiz Giderleri Hs.                                                           20.000

Reeskontun kar zarar hesabına aktarımı.

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde kayıtlara almamız gerekecektir.

ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR

Depozito ve teminat, işletmenin ticari faaliyeti ile ilgili olarak bir işin yapılmasını, aldıkları bir değerin geri verilmesini sağlamak veya bir sözleşmeye istinaden doğacak alacağın karşılığı olarak alınan değerlerdir.

Alınan depozito ve teminatlar 326- Alınan Depozito ve Teminatlar hesabının alacağına 100- Kasa hesabı, 102- Bankalar hesabı veya ilgili hesabın borcuna kaydedilerek takip edilir.

Alınan depozito ve teminatlarda Vergi Usul Kanununun 285’inci maddesinde belirtildiği gibi mukayyet değeri ile değerlenir.

Alınan depozito ve teminatın döviz cinsinden olması halinde aynen dövizli borç veya dövizli senetlerde olduğu gibi değerlenir ve yukarıda borçların değerlemesi bölümünde açıkladığımız ilgili hesaplara kaydedilir.

ALINAN AVANSLAR VE DİĞER BORÇLAR

Alınan avanslar ve diğer borçlarda yine mukayyet değerleriyle değerlenir.

Alınan avansın veya diğer borçların döviz cinsinden olması halinde bilanço günündeki döviz kuru ile değerlendirilir ve gelecek aylara veya yıllara ait gelir veya gider olarak kayıtlarda yeralır.

KARŞILIKLAR

Karşılıklar, Vergi Usul Kanununun 288’inci maddesinde, hasıl olan veya husulü beklenen fakat miktarı katiyetle kestirilmeyen ve teşebbüs için bir borç mahiyetini arz eden belli bazı zararları karşılamak için hesaben ayrılan meblağlara karşılık denir, şeklinde tanımlanmıştır.

Vergi Usul Kanununun 288’inci maddesinde, karşılıkların mukayyet değerleriyle pasifleştirilmek suretiyle değerlendirileceği belirtilmiştir.

DÖNEM KÂRI VERGİ VE YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIĞI

Firmaların faaliyet dönemini karla kapatmaları halinde bu kar üzerinden hesaplayarak izleyen yıl içinde beyan edip ödeyeceği vergi için Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılığı ayırması gerekmektedir.

Ayrılan karşılık 370- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabına alacak, 691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabına borç yazılarak kayda alınmalıdır.

Yıl içinde peşin ödenen ve 193- Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar hesabında takip edilen tutarlar 371- Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri hesabı (-)na aktarılarak kapatılacaktır.

Konuyla ilgili kurumlar vergisi mükellefi olan bir işletmeye ait örnek verecek olur isek; yıl sonunda 450.000 TL. kar elde edilmiştir. 2010 yılında 75.000 TL. geçici vergi ödendiği görülmüştür. Peşin ödenen verginin mahsubundan sonra kalan vergi 30.04.2011 tarihinde ödenmiştir.

Muhasebe kayıtları;

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

691- Dönem Karı ve Diğer Yas. Yük. Karş. Hs.                           90.000

                 370- Dön. Karı Vergi ve Diğ. Yas. Yük. Karş. Hs.                               90.000

Vergi karşılığı ayrılması.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

690- Dönem Karı ve Zararı Hs.                                                      450.000

                 691- Dönem Karı ve Diğer Yas. Yük. Karş. Hs.                                  90.000

                 692- Dönem Net Karı veya Zararı Hs.                                                 360.000

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

371- Dön. Karının Peş. Öd. Vergi ve Diğ. Yüküml. Hs. (-)           75.000

                 193- Peşin Ödenen Vergi ve Fon Hs.                                                     75.000

Peşin ödenen verginin ilgili hesaba virmanı.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 ––––––––––––––––––––––––––––

692- Dönem Net Karı veya Zararı Hs.                                          360.000

                 590- Dönem Net Karı Hs.                                                                       360.000

Dönem net karı.

––––––––––––––––––––––– 30.04.2011 ––––––––––––––––––––––––––––

370- Dön. Karı Vergi ve Diğ. Yas. Yük. Karş. Hs.                                                90.000

                 371- Dön. Karının Peş. Öd. Vergi ve Diğ. Yüküml. Hs. (-)                 75.000

                 360- Ödenecek Vergi ve Fonl. Hs.                                                          15.000

Verginin tahakkuku.

––––––––––––––––––––––– 30.04.2011 ––––––––––––––––––––––––––––

360- Ödenecek Vergi ve Fonl. Hs.                                                   15.000

                 100- Kasa Hs.                                                                                              15.000

Ödenen kurumlar vergisi.

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde olmalıdır.

KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI

Firmalar çalıştırdıkları personelin hizmet durumlarını dikkate alarak işten ayrılmaları halinde kendilerine ödenecek kıdem tazminatlarını hesaplayarak bunun için karşılık ayırabilirler. (Kıdem tazminatlarının gider kaydedilebilmesi için ödenmesi şarttır.) Kıdem tazminatı karşılığı ayrılması SPK’ya tabi şirketler dışında zorunlu değildir.

MALİYET GİDERİ KARŞILIĞI

Aylık maliyet çıkarmak zorunda olan firmalar, daha sonraki aylarda kesin tahakkuk edecek giderlerden aylık maliyete isabet edecek tutarlarla, yine aylık maliyete pay verilmesi gereken tamir-bakım, finansman gideri ve ikramiye gibi giderler için tahmini olarak hesaplanan gider karşılıkları 373- Maliyet Gideri Karşılığı hesabının alacağına, ilgili gider hesabınında borcuna kaydedilerek karşılık ayrılabilecektir. Dönem sonunda bu şekilde ayrılmış ve 373 hesapta görülen maliyet gideri karşılığı varsa mukayyet değeri ile değerleyip bilançomuzda yer alması gerekecektir.

GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

Firmaların içinde bulunduğu dönemde ortaya çıkan ancak bir yıldan az bir sürede olmak üzere gelecek döneme ait gelirler ile içinde bulunulan yıla ait olup da ödemesi bir yıldan az olmak üzere gelecek aylarda yapılacak giderler tahakkuk esası ve dönemsellik ilkesi gereği bilançonun pasifinde yabancı kaynaklar içinde yer alır.

Vergi Usul Kanununun 287’nci maddesinde, gelecek hesap dönemlerine ait olarak peşin tahsil olunan hasılat ile cari hesap dönemine ait olup henüz ödenmemiş olan giderlerin mukayyet değerleri üzerinden pasifleştirilmek suretiyle değerlendirileceği belirtilmiştir.

380 ve 381 hesaplarda yer alan tutarlar dönem sonlarında mukayyet değerleriyle değerlendirilecek bilanço kalemleri içinde yer alması sağlanacaktır.

ÖZKAYNAKLAR

Firma sahibi veya ortakları tarafından işletmeye yapılan yatırımlar bu bölümde yer alır. Özkaynaklar adından da anlaşılacağı üzere bilanço aktifinde yeralan kıymetler toplamının ne kadarının işletme sahipleri tarafından karşılandığını gösterir. Bu hesap grubunda;

3 Sermaye

3 Sermaye Yedekleri

3 Kar Yedekleri

3 Geçmiş Yıllar Karları

3 Geçmiş Yıllar Zararları (-)

3 Dönem Net Karı

3 Dönem Net Zararı (-)

yer almaktadır.

SERMAYE

Özsermaye hesap grubu içinde yeralan ödenmiş ve ödenmemiş sermaye hesaplarındaki tutarları dönem sonunda mukayyet değerleriyle değerlenerek bilançoda yer alırlar.

SERMAYE YEDEKLERİ

İşletmeye ait maddi duran varlıkların yeniden değerlemesinden (5024 sayılı Kanunla yapılan düzenleme ile 2004 yılından itibaren enflasyon düzeltmesinden) doğan ve işletmede bırakılan değerlerle, primli hisse senedi satışından ve hisse senetlerinin çeşitli nedenlerle iptal edilmesinden doğan değerler sermaye yedekleri hesap grubu içinde yer alır.

Sermaye yedekleri dönem sonlarında kontrol edilerek sermayeye eklenen varsa kayıtlarının yapılıp yapılmadığı kontrol edilerek mukayyet değerleriyle değerlenerek bilançoda yer alırlar.

KÂR YEDEKLERİ

Firmanın karı üzerinden mevcut mevzuat, ana sözleşme veya ortakların yetkili organları tarafından alınan kararlar gereğince, ayrılarak henüz dağıtılmamış ya da işletme bünyesinde bırakılmış olan karlar, kar yedekleri olarak bilançoda yer alırlar.

Bilançoda kar yedekleri,

- Yasal yedekler,

-Statü yedekleri,

- Olağanüstü yedekler,

- Diğer kar yedekleri,

- Özel fonlar

olarak yer almaktadır.

Dönem sonunda hesaplarımızda yer alan kar yedekleri mukayyet tutarları ile değerlenerek bilançoda yer alırlar.

Yukarıda kısaca anlatmaya çalıştığımız dönem sonu işlemlerinin, bilanço gününde yapılarak hesaplarımızın gerçek değerleriyle bilançolarımızda yer alması sağlanmalıdır.

Kar’ın kelime anlamı, bir malın satış fiyatı ile maliyeti arasındaki müspet fark olarak tanımlanmıştır.

Şirketlerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri gelirlerden, bu geliri elde etmek için almış oldukları malın maliyeti ile giderlerin düşülmesi sonucunda bulunan olumlu fark işletmelerin dönem ticari karıdır.

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız işletmenin ticari karının yanında birde vergi matrahını oluşturan mali kar vardır. Mali kar, işletmelerin vergi kanunlarına göre kanunen kabul edilmeyen giderler ile istisna ve muafiyetlerin ve matraha ilave edilmesi gereken gelirlerin eklenmesinden sonra bulunan ve vergi matrahını oluşturan kardır.

KURUMLAR VERGİSİ MATRAHININ TESPİTİ

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun ikinci bölümünde kurumlar vergisi matrahının nasıl tespit edileceği ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.

Kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacaktır.

Safi kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümleri uygulanır. Zirai faaliyetle uğraşan kurumların bu faaliyetinden doğan kazançlarının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun 59’uncu maddesinin son fıkra hükmü dikkate alınacaktır.

Ticari kazanç olarak hesaplanan kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununda belirtilen indirimlerin dışında, mükellefler Kurumlar Vergisi Kanununun 5, 8, 10’uncu maddelerinde belirtilen istisna ve indirimleri yapacaklar, 11’inci maddesinde belirtilen kanunen kabul edilmeyen giderleride matrahlarına ilave edeceklerdir.

Kurumlar Vergisi Kanununun 9’uncu maddesinde, kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurumlar vergisi beyannamesinde her yıla ilişkin tutarlar ayrı ayrı gösterilmek şartıyla geçmiş yıl zararları indirilebilecektir.

Hesap dönemi sonunda yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda tespit edilen ticari kara kanunen kabul edilmeyen giderlerin ilave edilmesi sonucunda oluşan mali kardan öncelikle varsa geçmiş dönem zararlarını mahsup ettikten sonra kalan tutardan kurumlar vergisi hesaplanarak karşılık ayrılacaktır.

Örneğin: 31.12.2010 tarihi itibariyle A Ltd. Şti. 100.000 TL. kar elde etmiştir. Şirketin 15.000 TL. kanunen kabul edilmeyen giderleri, 2010 yılı içerisinde 18.000 TL. geçici vergi ödediği görülmüştür. Bu bilgilere göre şirketin ödeyeceği vergi tutarı ve muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır.

Ticari kazanç                                                                   100.000 TL.

K.K.E.G.                                                                              15.000 TL.

Mali kar                                                                             115.000 TL.

Kurumlar vergisi % 20                                                    23.000 TL.

Vergi sonrası net kar                                                       92.000 TL.

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

691- Dönem Karı Vergi ve Yasal

         Yükümlülük Karşılığı Hs.                                                 23.000

                    370- Dönem Karı Vergi ve Yasal

                              Yükümlülük Karşılığı Hs.                                                             23.000

Vergi karşılığı ayrılması

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

690- Dönem Karı veya Zararı Hs.                                          100.000

                    691- Dönem Karı Vergi ve Yasal

                              Yükümlülük Karşılığı Hs.                                                             23.000

                    692- Dönem Net Karı veya Zar. Hs.                                                    77.000

Dönem net karına aktarılması

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

692- Dönem Net Karı veya Zar. Hs.                                         77.000

                 590- Dönem Karı Hs.                                                                                 77.000

Net karın aktarılması

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

––––––––––––––––––––––– 31.12.2010 –––––––––––––––––––––––––––––

371- Dönem Karının Peşin Ödenen

         Vergi ve Diğ. Yük. Hs.                                                        18.000

                 193- Peşin Öd. Vergi ve Fonlar Hs.                                                        18.000

Peşin ödenen verginin ilgili hesaba virmanı

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

2011 yılında vergi tahakkukunun kesinleşmesi halinde aşağıdaki gibi kayıtlara alınmalıdır.

––––––––––––––––––––––– 15.04.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

370- Dönem Karı Vergi ve Yasal Yük. Karş. Hs. 23.000

                 371- Dönem Karının Peşin Ödenen

                           Vergi ve Diğ. Yük. Hs.                                                                      18.000

                 360- Ödenecek Vergi ve Fon Hs.                                                              5.000

Ödenecek vergi

––––––––––––––––––––––– 30.04.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

360- Ödenecek Vergi ve Fon Hs.                                                5.000

                 102- Bankalar Hs.                                                                                        5.000

2009 yılı kurumlar vergisinin ödenmesi

––––––––––––––––––––––––––– / –––––––––––––––––––––––––––––––––

DÖNEM NET KÂRININ ORTAKLARA DAĞITILMASI

Kar dağıtımında esas alınacak olan şirketin ticari karıdır. Ticari kardan vergi ve yasal yükümlülükler ayrıldıktan sonra kalan şirketin net karı olacaktır.

Şirketin kar dağıtımı kararı alması halinde vergi sonrası net kardan, Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre ayrılması gereken kanuni yedek akçeleri ayırması gerekecektir.

Türk Ticaret Kanununun 469’uncu maddesinde; Kanuni ve ihtiyari yedek akçelerle Kanun ve esas mukavele hükmünce ayrılması gerekli diğer paralar safi kardan ayrılmadıkça kar payının dağıtılamıyacağı hüküm altına alınmıştır.

470’inci maddesinde ise, kar payının ancak safi kardan ve bu gaye için ayrılan yedek akçelerden dağıtılacağı belirtilmiştir.

Bu açıklamalardan sonra, yedek akçe konusunu biraz açmaya çalışalım.

Mevcut mevzuat, kurumların ana sözleşmeleri veya ortakların yetkili organları tarafından alınan kararlar gereğince, işletmelerin elde ettikleri karlardan ayrılarak henüz dağıtılmamış ya da işletme bünyesinde bırakılmış olan karlar Tekdüzen Muhasebe Sistemi uygulamasında;

540- Yasal yedekler

541- Statü yedekleri

542- Olağanüstü yedekler

548- Diğer kar yedekleri

hesap grubu içerisinde yer almaktadır.

YASAL YEDEKLER

Yazımızın yukarı bölümünde bahsettiğimiz, Türk Ticaret Kanununun 466’ncı maddesi gereği kurumların dönem net karı üzerinden (Anonim ve limited şirketler ile kooperatifler) ödenmiş sermayelerinin % 20’sine ulaşıncaya kadar her yıl % 5 tutarında I’inci tertip kanuni yedek akçe ile pay sahipleri için ödenmiş sermayenin % 5’i kadar birinci temettü ayırmak zorundadırlar.

STATÜ YEDEKLERİ

Şirketlerin Türk Ticaret Kanunu hükümlerine istinaden ayırdıkları yedek akçeler dışında, ana sözleşmelerindeki hükümlere istinaden, kardan ayrılacak yedeklere statü yedekleri denmektedir.

Kurumun vergi sonrası net kazancından, birinci tertip kanuni yedek akçe ile pay sahipleri için % 5 temettü ayrıldıktan sonra kalan kar üzerinden % 10 oranında ikinci tertip yedek akçe ayrılması gerekecektir.

OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER

Sermaye şirketlerinin genel kurulları tarafından Türk Ticaret Kanununun 469’uncu maddesine istinaden, kanuni yedek akçe ve statü yedekleri dışındaki ayırdıkları yedeklerdir.

DİĞER KÂR YEDEKLERİ

Yukarıda belirtmiş olduğumuz yedekler dışında ayrılmasına karar verilen yedeklerdir.

Bu açıklamalardan sonra yedek akçelerin dağıtılması konusunda bir örnek vermeye çalışalım.

Hisse oranları eşit iki ortaklı;

X Limited Şirketinin 2010 yılı ticari karı 320.000 TL.’dir. Bilançosunda 2009 yılından 20.000 TL. zararı olduğu görülmektedir. Şirketin ödenmiş sermayesi 350.000 TL. olup ayrılmış 1’inci tertip yedek akçesi 45.000 TL.’dir. Karın tamamı ticari kar olup ilave ve indirim bulunmamaktadır. Şirket ortaklar kurulunca Nisan/2011 ayında karın dağıtılmasına karar verilmiştir.

Ticari bilanço karı                                                                                  320.000 TL.

Geçmiş yıl zararı (2009 yılı zararı)                                                      20.000 TL.

Kurumlar vergisi matrahı                                                                      300.00 TL.

Kurumlar vergisi % 20                                                                           60.000 TL.

Dönem net karı                                                                                      240.000 TL.

(Şirketin ödenmiş sermayesi 350.000 TL.’dir. Kanunen ayrılması gereken birinci tertip yedek akçe azami (350.000 x % 20 =) 70.000 TL. olup şu ana kadar 45.000 TL. yedek akçe ayrılmıştır.)

I. tertip yedek akçe % 5 (240.00 x % 5)                                              12.000 TL.

                                                                                                                   228.000 TL.

I. temettü (350.000 x % 5)                                                                     17.500 TL.

                                                                                                                   210.500 TL.

II. tertip yedek akçe % 10 (210.500 x % 10)                                     21.050 TL.

Dağıtılacak kar                                                                                       189.450 TL.

Dağıtılabilir kar (17.500 + 189.450 TL.)                                            206.950 TL.

Dağıtılabilir kardan (GVK. 94/6) stopaj % 15                               31.042,50 TL.

Dağıtılabilir net kar                                                                          175.907,50 TL.

                                                                                                           –––––––––––––

A ortağı kar payı                                                                                 87.953,75 TL.

B ortağı kar payı                                                                                 87.953,75 TL.

Yukarıda açıklamaya çalıştığımız yedek akçe ayrımı ile ilgili muhasebe kayıtlarımız;

Bir önceki örnekte 590 dönem net karına kadar olan yevmiye kayıtları yapıldığı için burada 590 dönem net karından yasal yedekler, ortaklara dağıtılacak kar payları ve ödenecek vergi ile ilgili yevmiye kaydı yapılmıştır.

––––––––––––––––––––––– 30.04.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

590- Dönem Net Karı Hs.                                                         240.000

                    540- Yasal Yedekler Hs.                                                                        33.050

                              I. Tertip Yedek Akçe            12.000

                              II. Tertip Yedek Akçe           21.050

                    331- Ortaklara Borçlar Hs.                                                           175.907,50

                              Ortak A Kar Payı             87.953,75

                              Ortak B Kar Payı            87.953,75

                    360- Ödenecek Vergi ve Fon Hs.                                                   31.042,50

                              (206.950 x % 15 stopaj)

Yedek akçe ayrımı ve kar dağıtımı

––––––––––––––––––––––– 30.04.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

331- Ortaklara Borçlar Hs.                                                175.907,50

         Ortak A Kar Payı                                 87.953,75

         Ortak B Kar Payı                                 87.953,75

                    102- Bankalar Hs.                                                                           175.907,50

Ortaklara ödeme

––––––––––––––––––––––– 20.05.2011 –––––––––––––––––––––––––––––

360- Ödenecek Vergi ve Fon Hs.                                        31.042,50

                    102- Bankalar Hs.                                                                              31.042,50

Verginin ödenmesi

––––––––––––––––––––––––––– / ––––––––––––––––––––––––––––––––––

şeklinde olmalıdır.

KÂR PAYI ELDE EDEN ORTAĞIN BEYANI

Gelir Vergisi Kanununun Menkul Sermaye İradı başlıklı 22’nci maddesinin 2’nci bendinde, tam mükellef kurumlardan elde edilen kar paylarının % 50’sinin gelir vergisinden istisna olduğu belirtilmiştir.

Gelir Vergisi Kanununun 86’ncı maddesinin 1/c bendinde gelir vergisi tarifesinin ikinci diliminde yer alan tutarı aşmaması koşuluyla, Türkiye’de tevkifata tabi tutulmuş olan, birden fazla işverenden elde edilen ücretler, menkul sermaye iratları ve gayrimenkul sermaye iratları için gelir vergisi beyannamesi verilmeyeceği açıklanmıştır.

Bizim örneğimizde ortakların her birinin elde ettiği kar payının % 50’si 23.000 TL. beyan sınırını aşması nedeniyle her iki ortakda 2011 yılında elde ettiği kar payı için 2012 yılında gelir vergisi beyannamesi verecektir. Buna göre, A ortağının vergilendirilmesi;

Ortak A kar payı                                                                                  87.953,75 TL.

GVK. istisna olan kısım (87.953,75 x % 50)                                43.976,88 TL.

Gelir vergisi matrahı                                                                         43.976,88 TL.

Ödenecek gelir vergisi                                                                        9.893,76 TL.

Mahsup edilecek GV. (87.953,75 x % 15)                                     13.193,06 TL.

İade alması gereken gelir vergisi                                                     3.299,30 TL.

87.953,75 TL. kar payı elde eden ortaklardan herbiri % 50 gelir vergisi istisnası olan kısmın düşülmesinden sonra kalan kısım beyan sınırı olan 23.000 TL.’yi aştığı için beyanname vermeleri gerekecek, ancak daha önce yapılan gelir vergisi tevkifatı mahsup edildiğinde ödenecek vergisi çıkmadığı gibi aksine 3.299,30 TL.’sı da iade almaları gerekecektir.

(Ahmet TEKİN'den Alıntı)